Polska filozofia przyrody we Lwowie
ramka2-napis2.gif

Zakończony wykład w r.a. 2010/2011: "Filozofia przyrody we Lwowie (1920-1939)"

Celem wykładu było przybliżenie zapomnianych dokonań z dziedziny filozofii przyrody ośrodku Lwowskim. Wykład ten oprócz opanowania wiadomości z historii filozofii polskiej pozwolił na pogłębienie zrozumienia kluczowych zagadnień filozofii przyrody w XX wieku. Przedstawione zostały m.in. zagadnienia związane z problemem relatywizmu, przyczynowości, czasu.

ozdobnik1.png

Plan wykładu (jednostki tematyczne)

Temat 1. „Lwów w mej pamięci” – obrazy Lwowa w kulturze polskiej

  1. Lwów w okresie międzywojennym – pokaz filmów i opisy.

Temat 2. Z dziejów szkoły Lwowsko-Warszawskiej

  1. Szkoła Twardowskiego we wspomnieniach
  2. Między Szkołą Lwowsko-Warszawską (SLW) a mitem. O dwubiegunowym obrazie filozofii lwowskiej – dlaczego należy spojrzeć nań krytycznie.
  3. Szkoła Lwowska przed I wojną światową.
  4. Szkic filozofii SLW
  5. Szkoła Twardowskiego wobec filozofii przyrody.

Temat 3. O czym milczą historycy polskiej filozofii przyrody?

  1. Twardowskiego profesjonalizacja filozofii i efekt mroczka wśród historyków
  2. Cztery pomijane modele uprawiania filozofii przyrody: literat-filozof, inżynier-filozof, naukowiec-filozof, filozof-neotomista (filozofujący literat, filozofujący inżynier, filozofujący naukowiec, filozof-teolog)
  3. Granice historiografii – jak zakreślić granice lwowskiego środowiska filozoficznego? Refleksje wokół pewnego tableau.

Temat 4. Filozofia przyrody we Lwowie u zarania II RP

  1. Bronisław Biegleisen - zapomniany orędownik teorii Einsteina w polemice z bergsonizmem (przed 1918)
  2. Wacław Wolski i problem matematyczności świata: O poznaniu a priori (1918)
  3. Wykład inauguracyjny Stanisława Lorii o eterze (1921)

Temat 5. Filozofia przyrody Zygmunta Zawirskiego - prace lwowskie z lat dwudziestych

  1. Biogram filozoficzny Zawirskiego
  2. Zawirskiego prace z filozofii przyrody przed I wojną światową
  3. Stanowisko Zawirskiego w polemice wokół teorii względności
  4. Zawirski o filozoficznych aspektach teorii względności
  5. Echa polemiki – niedoszła praca habilitacyjna: //Relatywizm filozoficzny a fizykalna teoria względności // (1921)
  6. Echa polemiki – praca habilitacyjna: //Związek zasady przyczynowości z zasadą względności // (1924)
  7. Wszechświat i czas: //Wieczne powroty światów. Badania historyczno-krytyczne nad doktryną "wiecznego powrotu" // (1927)

Temat 6. Zainteresowanie filozofią przyrody jako skutek polemiki wokół teorii względności

  1. Pierwsze podsumowania polemiki
  2. Filozofia wobec prób ideologizacji nauki
  3. Kazimierz Świerczyński, Błędy nowoczesnej fizyki (1924)
  4. Kazimierz Świerczyński, Błędność teoryi prof. Einsteina (1925)

Temat 7. Dlaczego mechanika kwantowa nie wywołała polemiki we Lwowie?

  1. Pierwsze wzmianki o mechanice kwantowej
  2. Filozoficzne owoce polemiki wokół mechaniki relatywistycznej:
    1. porzucenie mechanicyzmu
    2. zmiana poglądów na wartość mechaniki klasycznej
    3. porzucenie XIX-wiecznej koncepcji fizyki i akceptacja nowych metod
    4. zmiany koncepcji metodologicznych – akceptacja operacjonizmu
  3. Nowa mechanika kwantowa we Lwowie
  4. Wojciech Rubinowicz, „O zasadzie przyczynowości”, Czasopismo Techniczne, XLII (1924)
ozdobnik1.png

Szkoła Lwowsko-Warszawska we wspomnieniach i cytatach

Poniżej garść wspomnień oddających klima szkoły Twardowskiego

Jasność w stylu filozofowania

Otóż jeżeli powyższe uwagi są słuszne, uwalniają nas one w znacznej mierze od obowiązku łamania sobie głowy nad tym, co właściwie myśli autor filozoficzny piszący stylem niejasnym. Odgadywanie jego myśli tylko wtedy przedstawiać będzie rzecz godną wysiłku, jeżeli skądinąd nabyliśmy przekonania, że myśli jasno, że więc niejasność stylu pochodzi w danym wypadku ze skażenia tekstu albo z pośpiechu w spisywaniu dzieła. Jeżeli zaś nie mamy tego przekonania, wtedy możemy spokojnie przyjąć, że autor nie umiejący myśli swych wyrazić jasno nie umie też myśleć jasno, że więc jego myśli nie zasługują na to, by silić się na ich odgadywanie.

Źródło: O jasnym i niejasnym stylu filozoficznym 1927

Życie akademickie

Punktualnie o godz. ósmej rano Kazimierz Twardowski przy świetle palników gazowych rozpoczynał swe wykłady z logiki, w największym podówczas audytorium, w starym budynku uniwersyteckim przy ulicy św. Mikołaja, na drugim piętrze. Sala – jak zawsze – była pełna. Biada studentowi, choćby nawet nosił mundur kapitana lub majora, gdyby spóźnił się bodaj o minutę na wykład. Profesor wówczas przerywał wykład i lustrował swoim przenikliwym spojrzeniem nieszczęśnika, który jak niepyszny wślizgiwał się do ławek lub stawał pod ścianą. Było naprawdę rzeczą zastanawiającą, jak ci ludzie, którzy rozkazywali plutonom, kompaniom czy nawet batalionom, których uczono z pogardą patrzeć na cywilów, tracili przed obliczem profesorów swoją butną postawę, pewność siebie i pomimo Virtuti Militari czy Krzyżów Walecznych zdobiących niejednokrotnie ich piersi, zachowywali się z uszanowaniem, a nawet pokornie. Zrozumiałem wówczas dobrze potęgę autorytetu prawdziwej wiedzy. Wykłady Kazimierza Twardowskiego były chyba najlepszymi, jakich kiedykolwiek w życiu słuchałem. Miał on przedziwny dar przedstawiania najtrudniejszych zagadnień w sposób tak prosty i oczywisty, że każdemu uważnie słuchającemu wydawało się, ze słucha rzeczy łatwych.
Kazimierz Michałowski

Tu wreszcie [przy ul. Chorążczyzna 7] w sali kina „Apollo" wykłada o godz. 7 rano (bez kwadransa akademickiego) prof. Kazimierz Twardowski, twórca lwowskiej szkoły filozoficznej, którego słuchaczy nie mieści żadna sala Uniwersytetu.
Helena Olszewska-Pazyrzyna

Twardowski zatrudnił mnie jako kierownika kancelarii uniwersyteckiej. Obowiązki te pełniłem do lata 1918 r. Twarda to była służba, rektor pracował w Uniwersytecie od godz. 8 do 14 oraz od 16 do 20 - przez dziesięć godzin dziennie - i wymagał ode mnie, abym pracował tak samo, ale zarazem ta współpraca zbliżyła mnie do Profesora, który stał się dla mnie jakby drugim ojcem po stracie mego ojca, zmarłego po długiej i ciężkiej chorobie w roku 1915. Zarazem praca ta była szkołą administrowania pod znakomitym kierownictwem i miała dla mnie dużą wartość w dalszym życiu.
Tadeusz Czeżowski, WSPOMNIENIA (ZAPISKI DO AUTOBIOGRAFII)

Życie kawiarniane

Bogusław Bakuła, Świat naukowo-artystyczny lwowskiej "knajpy" lat 30.

O szkole Twardowskiego okiem historyka filozofii

SLW według Jana Woleńskiego:

Przykłady stereotypowych, mitogennych ujęć:

Tablica pamiątkowa ku czci Kazimierza Twardowskiego

czytelnia1a.png
czytelnia1.png

Czytelnia

Materiały do studiów nad ośrodkiem lwowskim

Uniwersytet we Lwowie

Widoki dawnego Lwowa

Filozofia we Lwowie

O zacieraniu pamięci w okresie komunistycznym

ramka2.gif