Historia filozofii polskiej

Niniejsza strona ma służyć przede wszystkim jako źródło wiadomości na temat prowadzonego przeze mnie wykładu kursorycznego. W dalszej kolejności ma ona prezentować różne materiały związane z moimi badaniami nad tym zagadnieniem.

Plan wykładu

Realizacja trzech ostatnich punktów (i ich forma) uzależniona jest od ilości dostępnego czasu.

1. Ogólny zarys dziejów i specyfiki filozofii polskiej. Początki filozofii polskiej (przed powstaniem Akademii Krakowskiej)
2. Scholastyka (filozofia w Uniwersytecie Krakowskim, scholastyka wileńska, okres upadku)
3. Początki humanizmu w Polsce. Życie i dzieło Mikołaja Kopernika
4. Filozofia polska od renesansu do oświecenia
5. Filozofia romantyczna i mesjanizm
6. Polski pozytywizm
7. Filozofia polska na przełomie XIX i XX wieku
8. Kazimierz Twardowski i początki szkoły lwowskiej
9. Szkoła Lwowsko-Warszawska
10. Ruch neoscholastyczny na ziemiach polskich
11. Polska filozofia przyrody: Zygmunt Zawirski (filozofia przyrody i koncepcja naukowej metafizyki), Joachim Metallmann (determinizm), Mehlberg (kauzalna koncepcja czasu)
12. Koło Krakowskie; Filozofia polska po II wojnie światowej: marksizm vs neotomizm
13. Współczesna filozofia polska: Kołakowski, Tishner… [o ile wystarczy czasu]

Lektury do wykładu (obowiązkowe)

Lektury obowiązkowe:

1. Jan Skoczyński, Jan Woleński, Historia filozofii polskiej, WAM, Kraków 2010.

Lektura uzupełniająca:

1. Wiktor Wąsik, Historia filozofii polskiej. T. 1, Scholastyka, renesans, oświecenie, PAX, Warszawa 1959.
2. Jan Woleński, Filozoficzna szkoła Lwowsko-Warszawska, PWN, Warszawa 1985.

Projekt „Filozoficzny Kraków”

Zapraszam wszystkich do odwiedzenia mojego nowego bloga. Jest on zaczątkiem wirtualnego przewodnika po Krakowie prowadzącym śladami polskiej (i nie tylko) filozofii. Mam nadzieję, że zachęci on filozofów do innego spojrzenia na to miasto, które ma najdłuższą nieprzerwaną tradycję filozoficzną. Jeśli mielibyśmy nazwać któreś polskie miasto „miastem filozofów”, to obecnie Kraków z pewnością najbardziej na to zasługuje!

[http://filozoficznykrakow.wordpress.com/]

Opracowania dla zainteresowanych

Scholastyka

• Ryszard Palacz, Filozofia polska wieków średnich, Wiedza Powszechna, Warszawa 1980.
  Jest to interesująca praca, dająca szeroki obraz filozofii polskiej w XV wieku. Tytuł pracy jest zbyt szeroki w stosunku do treści, powinien raczej brzmieć „Filozofia na Uniwersytecie Krakowskim w XV wieku”. Autor wyraźnie zwraca uwagę na tło polityczne początków filozofii polskiej na Akademii, duży nacisk położony został również na relacje filozofii i wiary, choć niekiedy trudno w pełni zgodzić się z opiniami autora. Lektura tej pracy stanowi doskonałe uzupełnienie kursu.

• Aleksander Birkenmajer, Études d'histoire des sciences et de la philosophie du Moyen Âge.
  Znane studium z historii nauki i filozofii w języku francuskim.

• Mieczysław Markowski, Burydanizm w Polsce w okresie przedkopernikańskim: studium z historii filozofii i nauk ścisłych na Uniwersytecie Krakowskim w XV wieku
• J. Salij, O Jozuem, który Słońce zatrzymał (seria: Tajemnice Biblii).
  System kopernikański z perspektywy relacji nauki i wiary.

• Ciołek : optyk z XIII wieku.
  Ciekawostka historyczna: dla tych, którzy chcą zobaczyć, jak dawniej pisano o Witelonie.

• Ludwik Łakomy, Piśmiennictwo śląskie przed założeniem Akademji Krakowskiej.
  Kolejna ciekawostka historyczna.

Nowa filozofia doby Renesansu

• Aleksander Birkenmajer, Kopernik jako filozof.
• Jolanta Żelazna, "De revolutionibus orbium coelestium" Mikołaja Kopernika jako rozprawka o metodzie.
• Michał Heller, Kopernik jako relatywista.

Studia Copernicana

W sieci dostępne są również tomy serii Studia Copernicana, zbierające obok tłumaczeń prac źródłowych również interesujące opracowania z historii filozofii i nauk, które mają jakiś związek z Mikołajem Kopernikiem. Warto dodać, że duża część prac dotyczy również Witelona.

Filozofia XIX wieku

1. Bohdan Cywiński, Rodowody niepokornych, Biblioteka Więzi, Warszawa 1971.
   Praca stanowi doskonałą analizę prądów filozoficznych kształtujących warstwy rewolucyjne społeczeństwa polskiego pod zaborami. Jest to szeroko zakrojona analiza, pełna erudycji, która pozwala doskonale zrozumieć specyficzne warunki, w których kształtowała się myśl polska. Jedyną wadą pracy jest to, że koncentruje się głównie na obszarze zaboru rosyjskiego, o pozostałych wspomina raczej na marginesie. Gorąco polecam!

Materiały źródłowe w sieci (chronologicznie)

Witelo

• Witelo, Perspektywy ks. I (opracowanie krytyczne, tłumaczenie polskie) - uwaga: pliki w formacie DJVU
• Witelo, Perspektywy ks. II, III (uwagi jw.)
• Witelo, Perspektywy ks. IV (uwagi jw.)
• Witelo, Perspektywy ks. V, VI, VII (uwagi jw.)

zob. także:

• Witelo, Witelonis Perspectivae liber primus (edycja łacińska i angielska)
• Witelonis Perspectivae liber secundus et liber tertius (jw.)

Mikołaj Kopernik

• _{Wybór pism w przekładzie polskim'', oprac. Ludwik A. Birkenmajer, ser. Biblioteka Narodowa I, nr 15, Kraków 1920.}
• De Revolutionibus''
• ,,Traktat o monetach wygłoszony w Grudziądzu 21 III 1522 roku (Tractatus de monetis) zobacz całą stronę. Uwaga! Z powodu przejęcia strony polska.pl przez spółkę Agora SA od NASK ten i wiele innych cennych materiałów historycznych prezentujących polskie dziedzictwo kulturowe zostało usuniętych z sieci mimo wcześniejszych umów wiążących NASK.

Filozofia XVI-XVII w.

1. Adam Burski, Dialectica Ciceronis, Drukarnia Akademicka, Zamość 1604 - część 1
2. Adam Burski, Dialectica Ciceronis, Drukarnia Akademicka, Zamość 1604 - część 2
3. Adam Burski, Dialectica Ciceronis, Drukarnia Akademicka, Zamość 1604 - część 3
4. Starodruki z Akademii Zamojskiej
5. Wojciech Strażyc, „Kwestia astronomiczna...” (faksymile i tłumaczenie polskie) z materiałów wystawy: "Od lunety Galileusza do teleskopów kosmicznych", Collegium Novum UJ, Kraków 2009.

Oświecenie

• Hugo Kołłątaj, „Raport z wizytacji Akademii Krakowskiej z 1779 roku”.
• Hugo Kołłątaj, „Porządek fizyczno-moralny czyli nauka o należnościach i powinnościach człowieka (1810)”.
• Julian Ursyn Niemcewicz, „Mowa posła inflanckiego Juliana Ursyna Niemcewicza z 28 V 1789 roku wspierająca działalność Komisji Edukacji Narodowej”.

Romantyzm

1. Wojciech Jastrzębowski, „ Niektóre myśli do prawa ustalającego wieczny pokój w Europie” (30 VI 1831).
2. Juliusz Słowacki, „Genezis z Ducha” (tzw. redakcja ostateczna).

Początek XX wieku

1. Stanisław Brzozowski, „Legenda Młodej Polski. Studia o strukturze duszy kulturalnej” (1910).
2. Stanisław Brzozowski, „Pamiętnik. Fragmentami listów autora i objaśnieniami uzupełnił Ostap Ortwin” (1913)
3. Przegląd Filozoficzny (1897-1939) skany Federacji Bibliotek Cyfrowych (format DJVU)

Filozofia po 1945 r.

Notatka KC PZPR informująca o wydaleniu z partii profesora Leszka Kołakowskiego z dnia 23 XII 1966 roku

Materiały uzupełniające dla studentów

Rozmaitości do poczytania

1. Zestawienie: Filozofia polska — główne szkoły, kierunki i przedstawiciele (PWN)
2. Agnieszka Smolińska, „Twórcy kultury między średniowieczem a renesansem”, Kieleckie Studia Teologiczne.
3. Recepcja myśli Galileusza w Polsce w XVII w. (materiały z wystawy Od lunety Galileusza do teleskopów kosmicznych Collegium Maius UJ).
4. Rezolucja w sprawie jawności obrad Koła Polskiego w sejmie pruskim z 27 XI 1879 roku (sytuacja Polaków w zaborze pruskim, Kulturkampf).
5. Twardowscy - rody uczone
6. Jan Woleński, ,,Lwowsko-Warszawska Szkoła'' (artykuł z Powszechnej Encyklopedii Filozofii).

Ilustracje filmowe

"Pruska kultura" - Najstarszy polski film z 1908 r.

Ilustracje muzyczne

Jak połączyć przydatne z pożytecznym przy studiowaniu filozofii polskiej? Warto posłuchać propozycji utworów muzycznych oddających klimat intelektualny epoki. Oto garść subiektywnych propozycji.

+Pokaż propozycje

Scholastyka

• Gaude Mater Polonia (tekst)
• Gaudeamus igitur — życie oczyma studenta, jak zawsze na wesoło… (tekst)

Humanizm

• Melodyje na Psałterz Polski przez Mikołaja Gomółkę uczynione — warto wsłuchać się w melodię i wspaniałe tłumaczenie autorstwa J. Kochanowskiego.

Barok (w filozofii to okres schyłku scholastyki)

• Grzegorz Gerwazy Gorczycki, Missa paschalis oraz Omni die dic Mariae

Romantyzm
Po Roku Chopinowskim nie wypada podawać tu dodatkowych rekomendacji…
Warto natomiast zajrzeć na oficjalną stronę Roku Chopinowskiego.

Przełom XIX i XX w.

• Rota (sł. Maria Konopnicka, muz. Feliks Nowowiejski)
• Porównaj pieśni Warszawianka 1831 oraz Warszawianka 1905

Moje badania

• Zobacz prace grupy Centrum Kopernika Badań Interdyscyplinarnych.
• Referat "Perspektywy badań nad polską filozofią przyrody" wygłoszony na Copernicus Center Coloquim #2.